Гуржи мацӀ

Гуржи мацӀ — гуржиязул миллияб ва пачалихъалъул расмияб мацӀ

Гуржи мацІ (ქართული ენა [kʰartʰuli ɛna]) — Гуржистаналъул расмияб мацІ, гуржиязул адабияталъулаб ва миллияб мацІ, гъорлъе уна Картвел мацІазде.

Гуржи мацІ
ქართული
Картули
ქართული.png
Картули, гуржи хатІалдалъун хъвараб
Абулеб къагӀида kʰartʰuli ɛna
Регион Хъизихъ
КӀалъалезул къадар
3.7 миллион[1][2] (2014)[3]
Цебесеб форма
Диалектал
Расмияб статус
Расмияблъун бугеб бакӀ
 Гуржи
Рекъезабулеб гӀуцӀи Cabinet of Georgia
МацӀалъул кодал
ISO 639-1 ka
ISO 639-2 geo (B)
kat (T)
ISO 639-3 kat
Глоттолог nucl1302[4]
Лингвосфера 42-CAB-baa – bac
Kartvelian languages.svg
Гьаб макъалаялда руго ХФА-лъул ишараби. Визуализациялъе къварегӀараб кумек[en] гьечӀони, Юникодалъул ишарабазул бакӀазда рихьизаризе бегьула гьикъул ишараби, ункъбокӀонал яги цогидал ишараби[en]. ХФА-лъул ишарабазул байбихьул малъа-хъваязухъ балагье Справка:ХФА[en].

Гуржи мацІалъ хІалтІизабула гуржи алипбаялъул аслуялда бугеб хъвай-хъвагІи, жиб фонетикияб принципалда рекъон бараб.

КІалъалезул къадар (1993 соналъ) — гІага-шагарго 4 млн чи жибго Гуржистаналда[1][2] ва чанго нус азар чи цогидал пачалихъазда — аслияб къагІидаялъ, Россиялда, АЦШ-язда ва Туркиялда.

ТарихХисизабизе

Хъвавул гуржи мацӀ цебетӀеялъул хронологиялда руго хадусел периодал :

  • некӀсияб( V–XI гӀасраби);
  • гьоркьохъеб (XII–XVIII гӀасраби);
  • цӀияб (XIX гӀасруялдаса).

Цо-цо гӀалимчӀагӀаз ахирисеб кӀиго период бикьуларо, щай абуни цӀияб периодалъул гуржи мацӀалъул батӀалъи буго, аслияб хӀалалъ, лексикаялда.

Гьанжесеб адабияталъулаб гуржи мацӀ цебетӀеялда кӀудияб роль хӀана Илья Чавчавадзеца, Акакий Церетелица, Яков Гогебашвилица, Важа Пшавелаца ва Галактион Табидзеца.

СССР-алъу заманалъ Гуржи ССР-алъул Конституциялда мухӀканго бихьизабун букӀана гуржи мацӀалъул пачалихъияб статус.[5]

ЦӀунун хутӀун руго шуржи мацӀалда хъварал 10[6]–12 аз.[7] гьоркьохъел гӀасрабазул манускрипта.

Хъвай-хъвагІиХисизабизе

Гуржи хъвай-хъвагІи баккун буго V гІасруялъул байбихьуда. Цересел гІасрабаздасаго хІалтІизарулел рукІана некІсияб гуржи хъвай-хъвагІи мргловани (асомтаврули); IX гІасруялдасанусхури (нусха-хуцури, хуцури; XI гІасруялдасамхедрули (мхедрули-хели, саэро) хатІ.

Гьанжесеб гуржи алипбаялда буго 33 хІарп, гьезул щибалъ кьола цо гьаракь: 5 рагьараб ва 28 рагьукъаб.

ХӀарп ЦІар Цифразулаб
магІна
IPA ISO 9984 Романизация Кириллицаялде
данде кквей
Мхедрули (მხედრული) Нусхури (ⴌⴓⴑⴞⴓⴐⴈ) Асомтаврули (ႠႱႭႫႧႠႥႰႳႪႨ)
ანი 1 a A a A a А а      
ბანი 2 b B b B b Б б      
განი 3 g G g G g Г г      
დონი 4 d D d D d Д д      
ენი 5 ɛ E e E e Е е      
ვინი 6 v V v V v В в      
ზენი 7 z Z z Z z З з      
ჰე 8 ɛ      
თანი 9 T' t' T t Ҭ ҭ      
ინი 10 ɪ I i I i И и      
კანი 20 K k Kʼ kʼ К к      
ლასი 30 l L l L l Л л      
მანი 40 m M m M m М м      
ნარი 50 n N n N n Н н      
ჲე 60 j Й й      
ონი 70 ɔ O o O o О о      
პარი 80 P p Pʼ pʼ П п      
ჟანი 90 ʒ Ž ž Zh zh Ж ж      
რაე 100 r R r R r Р р      
სანი 200 s S s S s С с      
ტარი 300 T t Tʼ tʼ Т т      
ვიე 400 w      
უნი u U u U u У у      
ფარი 500 P' p' P p Ҧ ҧ      
ქანი 600 K' k' K k Қ қ      
ღანი 700 ʁ Ḡ ḡ Gh gh Ҕ ҕ (Г' г')      
ყარი 800 Q q Qʼ qʼ Ҟ ҟ      
შინი 900 ʃ Š š Sh sh Ш ш      
ჩინი 1000 t͡ʃ Č' č' Ch ch Ч ч      
ცანი 2000 t͡s C' c' Ts ts Ц ц      
ძილი 3000 d͡z J j Dz dz Ӡ ӡ      
წილი 4000 t͡sʼ C c Tsʼ tsʼ Ҵ ҵ      
ჭარი 5000 t͡ʃʼ Č č Chʼ chʼ Ҷ ҷ      
ხანი 6000 χ X x Kh kh Х х      
ჴარ 7000 q      
ჯანი 8000 d͡ʒ J̌ ǰ J j Џ џ      
ჰაე 9000 h H h H h Ҳ ҳ      
ჰოე 10000 hɔɛ    

Лингвистикияб сипат-суратХисизабизе

Гуржи мацІалда буго цебетІураб буссинаби. Буго анкьго игІраб, гьезда гьоркьоб гтечІо аккузатив, амма буго эргатив ва трансформатив. Буго кІиго форма: цолъул ва гІемерлъул. ЦІаралъул гьечІо жинсалъул грамматикияб категория. Цогьумерал гурелги, руго жеги кІи- ва лъабгьумерал фигІлаби.

ХІужжабиХисизабизе

  1. 1,0 1,1 Georgian  (инг.). Ethnologue, 18th ed. (2015). — «Population 3,900,000 in Georgia (1993 UBS). Population total all countries: 4,237,010. Ethnic population: 3,980,000 (1993 UBS).»  Проверено 2 июн 2015.
  2. 2,0 2,1 Kenneth Katzner, The Languages of the World, ISBN 9781134532889, 2002, page 118 (инг.)"Georgian .. is spoken by about 4 million there"
  3. Гуржи мацІ at Ethnologue (18th ed., 2015)
  4. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Georgian". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  5. Конституция Грузинской Советской Социалистической Республики
  6. Институт рукописей имени Корнелия Кекелидзе // Православная энциклопедия. — М., 2010. — Т. 23. — С. 90-96.
  7. Valentina Calzolari, Michael E. Stone. Armenian Philology in the Modern Era: From Manuscript to Digital Text. — BRILL, 2014. — P. 24.

РегІелалХисизабизе

 

«Википедиялда» буго бутІа
гуржи мацІалда
«მთავარი გვერდი»