Кавка́з — географиялъул икълим, цІикІкІунисеб бутІа мугІрузул, жиб Евразиялда бугеб. Гьеб ккола Бакъбаккул-Европаялъул гІодоблъиялъул жанубияб рахъалда, Европаялъул ва Азиялъул гІорхъода. Гьелъ гъолъе рачуна Россиялде, Гуржиялде, Азарбижаналде ва ЦIамухъалде гъорлъе унел ракьал[1] ва гьединго цо-цояз гурони рикӀкӀинчӀел Абхазия ва Жанубияб Гьиристан ва рикӀкӀинчӀеб МугӀрузулаб Гъарабагъалъул Жумгьурият. БакътІерхьудасан ЧІегІер ва бакъбаккудасан Каспий ралъадаз гІорхъиги чІван буго гьелъие.

Кавказалъул тІабигІаталъул карта
Effect 20180803 130558~2.jpg

ЭтимологияХисизабизе

«Кавказ» (н.-грек Καύκασος) абураб цӀар тӀоцебе дадечӀвалеб буго некӀсиял греказул авторазул асаразулъ: Эсхилили (VI—V гӀасраби н. щ.) «Прометей маххда варав»[2][3] ва Геродотил асаразда (V гӀасру н. щ.). Эратосфениде (III гӀ. н. щ.) мугъчӀвайги гьабун, Страбоница рехсолеб буго Кавказалда ругел гӀадамаз гьелде "Каспий" абулилан,[4] гьеб кколеб буго хъвалсараб хӀужжалъун Καύκασος абураб цӀар къватӀиса бачӀараб букӀиналъе.

 
Сванетиялда

Καύκασος абураб рагӀи лъугьине бичӀчӀулеб гьечӀо, лингвистазул кинаб букӀаниги этимология кьеялъулъ гьечӀо цо ккураб позиция.[5]

Физикиябги географияб икълимлъизабиХисизабизе

Геологиябгин геоморфологияб гӀуцӀиялда рекъон Кавказалъул территория шималияб рахъалдаса жанубияб рахъалде бикьула ункъго аслияб орфографияб зона, жал Кавказалъул гӀуцӀадулал бутӀабазде дандекколел:

ХалкъХисизабизе

Антропологиял тайпабиХисизабизе

 
Дагъистаниял

Европеоидияб раса:

Кавкасионияб тайпа:

Понтияб гъоркьтайпа:

Каспияб гъоркьтайпа:

Арменоидияб тайпа:


ХалкъалХисизабизе

 
Этнолингвистикиял къокъаби Кавказалъул регионалда

Кавказалъул территориялда гӀумру гьабун буго 50 рахъун халкъал, хасаб маланиятги мацӀалги ругел. Гьединго Кавказалда руго батӀи-батӀияб заманалда жал рачӀун чӀчӀарал халкъал, кавказияллъун жал кколарел: гӀурусал, украиниял, курдал, ассириял, татарал, жугьутӀал ва цогидал.

Кавказалъул халкъал мацӀазда рекъон рикьула лъабго аслияб къокъаялде:

ДинХисизабизе

Кавказалда ругел аслиял динал ккола насранияб дин ва Ислам, гьединго руго жугьутӀ дин кколелги.

Кавказалъул пачалихъал ва икълмалХисизабизе

Кьал бугел бакӀалХисизабизе

Кавказалда кьал букӀарал ва жеги бугел бакӀал руго:

Балагье гьедингоХисизабизе

АдабиятХисизабизе

гӀурус мацӀалда

РегӀелалХисизабизе

ИццалХисизабизе

ХІужабиХисизабизе

  1. Caucasus // Encyclopedia Britannica
  2. Кавказ // Брокгаузил ва Ефронил ГьитӀинаб энциклопедияб къамус: 4 томалда.
  3. Кавказ // Брокгаузил ва Ефронил энциклопедияб къамус: 86 томазда (82 т. ва 4 тӀаджубаял.).
  4. Страбон, География. XI, 497.
  5. Откупщиков Ю. В. Очерки по этимологии. — Халип:СПб: Изд. С.-Петербургского университета, 2001. — 479 с. — С. 310—318. — ISBN 5-288-02121-X.