Бакъ (символ: ☉) ккола Бакъулабин абулеб системаялъул (гIурус мацIалда — Солнечная система) бакьулъ бугеб цIва.

Бакъ ☉
The Sun in white light.jpg
True-color image taken in 2019 in the entire spectrum of visible light using a solar filter.
The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
False-color image taken in 2010 as seen in ultraviolet light (wavelength of 30.4 nm)
Names Бакъ, Sol,[1] Sól, Гьелиос[2]
Сипатал Соларияб (инг. solar)[3]
Халкквеялъул баянал
Ракьалдаса
гьоркьохъеб манзил
11,496⋅108 km[4]
8 min 19 s at light speed
Визуалияб гвангъи (V) −26.74[5]
Абсолютияб магнитуда 4.83[5]
Спектралияб классификация G2V[6]
Металлъи Z = 0.0122[7]
Ангуларияб роцен 31.6–32.7 minutes of arc[8]
0.527–0.545 градус
Орбиталиял тӀабгӀал
Рахьдал нухалъул
гӀищалдаса гьоркьохъеб манзил
≈ 2,7⋅1017 км
29,000 канлъул лъагӀел
Галактикияб период (2.25–2.50)·108 yr
Хехлъи ≈ 251 км/с (Рахьдал нухалъул центералда сверун орбита)
≈ 20 км/с (цӀваялъул гӀагарлъухъ ругел цогидал цӀвабзазул гьоркьохъеб хехлъиялда хурхун)
≈ 370 км/с[9] (relative to the cosmic microwave background)
Физикиял сипат-суратал
Экваториалияб радиус 695,700 км,[10]
696,342 км[11]
109 × Ракьалъул радиус[12]
Экваториалияб горсвери 4,379⋅106 km[12]
109 × Ракь[12]
Flattening 9⋅10-6
ТӀасалъиялъул гӀатӀилъи 6,09⋅1012 km2[12]
12 000 × Earth[12]
Volume 1,41⋅1018 km3[12]
1 300 000 × Earth
Масса 1,9885⋅1030 kg[5]
332 950 Earths[5]
Гьоркьохъеб гъункел 1,408 g/cm3[5][12][13]
0,255 × Earth[5][12]
Центералъулаб гъункел (моделхинабураб) 162,2 g/cm3[5]
12,4 × Earth
Equatorial surface gravity 274 m/s2[5]
28 × Earth[12]
Moment of inertia factor 0,070[5] (estimate)
Escape velocity
(from the surface)
617,7 km/s[12]
55 × Earth[12]
Temperature Center (modeled): 1,57⋅107 K[5]
Photosphere (effective): 5772[5]
Corona: ≈ 5⋅106 K
Luminosity (Lsol) 3,828⋅1026[5]
≈ 3,75⋅1028 lm
≈ 98 lm/W efficacy
Color (B-V) 0.63
Mean radiance (Isol) 2,009⋅107 W·m−2·sr−1
Age ≈ 4.6 billion years (4,6⋅109 years) [14][15]
Rotation characteristics
Obliquity 7.25°[5]
(to the ecliptic)
67.23°
(to the galactic plane)
Right ascension
of North pole[16]
286.13°
19 h 4 min 30 s
Declination
of North pole
+63.87°
63° 52' North
Sidereal rotation period
(at equator)
25.05 d[5]
(at 16° latitude) 25.38 d[5]
25 d 9 h 7 min 12 s[16]
(at poles) 34.4 d[5]
Rotation velocity
(at equator)
7,189⋅103 km/h[12]
Photospheric composition (by mass)
Hydrogen 73.46%[17]
Helium 24.85%
Oxygen 0.77%
Carbon 0.29%
Iron 0.16%
Neon 0.12%
Nitrogen 0.09%
Silicon 0.07%
Magnesium 0.05%
Sulphur 0.04%
Бакъ

Гьелда сверун сверулел руго планетаби жидер спутникалгун, астероидал, кометаби, метеорал (жидеде "рортулел цIваби"-ян абулел) ва гь. ц.

Бакъалда сверун буго 8 кIудияб планета. Амма гьел киназдасаго, цадахъ росун цIаниги, Бакъ бакIаб буго 750 нухалъ.

Бакъалдаги ракьалдаги гьоркьоб бугеб манзил бащадаб буго 149,6 миллион километралда (гьеб буго гьоркьохъеб къадар). Бакъул канлъиялъ гьеб манзил тола 8 минутги 20 секундагIан заманалда.

Ракьалдаса Бакъ бакIаб буго 333 азаргогIан нухалъ. Бакъалъул радиус 696 азарго километралда бащадаб буго, ай ракьалъулалдаса 109 нухалъ цIикIкIун. Щибаб секундалъ канлъадеги сверун Бакъалъул бакIлъи дагьлъула 4 миллион тоннаялъ, амма гьелъул жиндирго бакIлъиялда данде гьеб гIемераб жо кколаро.

Бакъалъул спектралияб класс буго G2V (V ккола рималъулаб "5") ва гьеб рикIкIуна тIугьилаб карликӀлъун. Бакъалда тIаса рахъалъул хинлъи гIагараб буго 6 азарго градусалде, гьелъул бакьулъ бугеб хинлъи рикIкIуна 10—15 миллион градусалда бащадаблъун, щайгурелъул гьединаб температура (хинлъи) къваригIуна цIвабзазда жаниб водородалъул гелий лъугьунел Термоядерниял реакцияби лъугьине ккани.

Астрономазул баяназда рекъон, Бакъалъ гьанжелъагIан бан буго 5 миллиардгIан сон ва гьедигIанго жеги базеги буго.

Гьеб заманалде (5 млрд соналдаса) гьеб понцIон бачIун кIодолъизе буго, ай Бакъалъул лъугьуна багIараб гигант абураб цIва.

Гьелдаса хадуб гьелъ тIаса хъал (слой) рехизе буго ва хутIизе буго жибго бакьулъ букӀараб ядро. Гьединаб цIваялде абула хъахIаб карликӀилан. ХъахIал карликӀал ккола цIакъ гьитIинал, амма цIакъ ракIал цIвабзазул тайпа.

ХІужабиХисизабизе

  1. Цитатинабиялъул гъалатӀ:Мекъаб тег <ref>; мурад баян гьабун хъвалеб OED -лъе текст бихьизабун гьечІо
  2. Цитатинабиялъул гъалатӀ:Мекъаб тег <ref>; мурад баян гьабун хъвалеб Lexico -лъе текст бихьизабун гьечІо
  3. Цитатинабиялъул гъалатӀ:Мекъаб тег <ref>; мурад баян гьабун хъвалеб OED2 -лъе текст бихьизабун гьечІо
  4. (2009) «Proposals for the masses of the three largest asteroids, the Moon–Earth mass ratio and the Astronomical Unit» (en). Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 103 (4): 365–372. doi:10.1007/s10569-009-9203-8. ISSN 1572-9478. Bibcode:2009CeMDA.103..365P.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 Williams, D.R. Sun Fact Sheet. NASA Goddard Space Flight Center (1 July 2013). Дата: 12 август 2013. Архивация: 15 июл 2010 сон.
  6. Zombeck, Martin V. (1990). Handbook of Space Astronomy and Astrophysics 2nd edition. Cambridge University Press. Archived from the original on 3 February 2021. Retrieved 13 January 2016.
  7. (2006) «The new solar abundances – Part I: the observations». Communications in Asteroseismology 147: 76–79. doi:10.1553/cia147s76. Bibcode:2006CoAst.147...76A.
  8. Eclipse 99: Frequently Asked Questions. NASA. Дата: 24 октябр 2010. Архивация: 27 май 2010 сон.
  9. Hinshaw, G. (2009). «Five-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: текст processing, sky maps, and basic results». The Astrophysical Journal Supplement Series 180 (2): 225–245. doi:10.1088/0067-0049/180/2/225. Bibcode:2009ApJS..180..225H.
  10. Халип:Cite arxiv
  11. Emilio, Marcelo; Kuhn, Jeff R.; Bush, Rock I.; Scholl, Isabelle F. (2012), "Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits", The Astrophysical Journal, 750 (2): 135, arXiv:1203.4898, Bibcode:2012ApJ...750..135E, doi:10.1088/0004-637X/750/2/135, S2CID 119255559
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 12,11 Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures. NASA. Архивация: 2 январ 2008 сон.
  13. Ko, M. Elert, G.: Density of the Sun. The Physics Factbook (1999). Дата: 14 июл 2014. Архивация: 13 июл 2019 сон.
  14. (2002) «The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS». Astronomy and Astrophysics 390 (3): 1115–1118. doi:10.1051/0004-6361:20020749. Bibcode:2002A&A...390.1115B.
  15. (2 November 2012) «The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk». Science 338 (6107): 651–655. doi:10.1126/science.1226919. PMID 23118187. Bibcode:2012Sci...338..651C.Халип:Registration required
  16. 16,0 16,1 Seidelmann, P.K. Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000 (2000). Дата: 22 март 2006. Архивация: 12 май 2020 сон.
  17. The Sun's Vital Statistics. Stanford Solar Center. Дата: 29 июл 2008. Архивация: 14 октябр 2012 сон. Citing Eddy, J. (1979). A New Sun: The Solar Results From Skylab. NASA. p. 37. NASA SP-402. Archived from the original on 30 July 2021. Retrieved 12 July 2017.