Аслияб меню рагьизе

Хи́мия (гӀар. کيمياء‎‎, жибги египетлъул мацІалъул km.t (чІегІераб) абураб рагІудасан лъугьараб, гьенисанго бачІараб буго некІсияб Египталъулги цІарги; цогидал бегьулел къагІидаби: н.-грек χυμος — «токІкІел», «эссенция», «лъамалъи», «тІагІам», н.-грек χυμα — «маххул жубай», «биун тІей», «чвахи», н.-грек χυμευσις — «жубай») буго бащун кІвар бугел ва гІатІидаллъун кколел тІабигІатлъаялъул бутІабазул цояблъун кколеб, веществабазул, гьезул гІуцІиялъул ва сокІкІиналъул, гьезул тІабигІаталъул ва хасияталъул, жалги гуцІиялда ва сокІкІиналда рарал, гьезул гуцІи хисизабулеб буссиналъул, ай химиялъулал реакциязул, ва гьединго гьел свериял мутІигІлъулел къануназул ва къануназда рекъон ккейязул гІелму. Киналго веществаби гІуцІарал ругелъул атомаздаса, жидеда химиялъулал рухьеназул кумекалдалъул молекулабилъун лъугьине кІолел, Химиялъ тІоцебесеб иргаялда тІадехун рехсарал масъалабазул хал-шал гьабула атомиябгун молекулярияб даражаялда, ай химиялъулал элементазул ва гьезул дандраязул даражаялда. Химиялъул кІудяб бухьен буго физикагун ва биологиягун, хІакъикъаталдаги гьезда гьоркьоб бугеб гІурхъиги буго шартІияб[1], гьезда гьоркьор ругел бакІал лъазарула квант химииялъ, химиялъулаб физикаялъ, физикияб химиялъ, геохимиялъ, биохимиялъ ва цогидал гІелмабаз.

Комплексияб гІелму
Химия
лат. Chemia, ингл. Chemistry
Gnome-applications-science.svg
Тема ТІабигІатлъай
Лъазабулеб предмет элементал, соединения, веществаби
Баккараб заман XVIII гІасру
КІвар бугел гІалимзаби
Commons-logo.svg Викигъамасалад медиафайлал

Химиялъул тарихХисизабизе

АлхимияХисизабизе

Химия гІелму хІисабалдаХисизабизе

Хинлъи ва флогистон. ГазалХисизабизе

Веществоялъул атомарияб теориялъул реинкарнацияХисизабизе

Радиоактивность ва спектралХисизабизе

Квант химияХисизабизе

Аслиял бичІчІиялХисизабизе

Элементарияб зарраХисизабизе

АтомХисизабизе

Химикияб элементалъул, жиндир киналго хасиятал гъорлъги бугеб, бищун гьитІинаб зарралъун ккола атом. Атом гІуцІун букІуна ракІалдасан ва гьелда сверун ругел электроназул «накІкІаздасан». РакІ гуцІун букІуна палажительнияб заряд бугеб пратоназдасаги нейтралиял нейтроназдасаги. Цоцаца ккун, атомазда кІола молекулаби гьаризе.

Атом ккола бокьараб веществоялъул химиялъулаб бикьиялъул гІурхъилъун. ГІадатияб вещество (гьеб, масала, гелий гІадин, цо атомалъулаб гьечІони) бикьула цо тайпаялъул атомазде, жубараб вещество — батІи-батІиял тайпабазул атомазде.

Атомал (ай, атомалъул ракІал) химиялъулаб къагІидаялъ рикьуларо.

МолекулаХисизабизе

ВеществоХисизабизе

ГІадатиял ва Журарал веществаби. Химиялъулал элементалХисизабизе

Маххал ва маххал гурелХисизабизе

БацІадал веществаби ва жуба-гъубаралХисизабизе

БаяналХисизабизе

АдабиятХисизабизе

  1. Философия науки под ред. А. И. Липкина М.: Эксмо, 2007